اضطراب دانش آموزان در درس ریاضی

اضطراب ریاضی موجب ضعف فرآیندهای ذهنی برای‎ ‎انجام عملیات ریاضی، منفی نگری و سردرگمی دانش آموزان می شود. این گروه با اجتناب‎ ‎از کلاس ریاضی، ناتوانی در انجام آزمون های ریاضی و اضطراب و تشویش فراوان از‎ ‎یادگیری این درس طفره می روند. این تصور که استعداد ریاضی مادرزادی است یا پسرها‎ ‎نسبت به دخترها عملکرد بهتری در درس ریاضی دارند، یا درس ریاضی درس منطق است، نه‎ ‎درس خلاقیت، موجب عقب نشینی و مقابله برخی از دانش آموزان از یادگیری علم ریاضی می‎ ‎شود‎.

عوامل موثر در ایجاد اضطراب ریاضی‎ ‎

الف- عوامل محیطی

1ـ فشارهای والدین:

بدیهی است نقش والدین در اضطراب ک ن از درس و مدرسه بسیار موثر و غیرقابل انکار‎ ‎است.

گروهی از پدر و مادرهایی که خود در درس ریاضی ضعیف و کند بوده اند این احساس و‎ ‎نگرش خود را به فرزندشان نیز منتقل می کنند یا گروهی دیگر نیز با فشارها و توقعات‎ ‎خارج از توان فرزندشان آنان را دچار ترس و اضطراب می کنند‎.

2ـ ‎شیوه‎ ‎آموزش آموزگاران:

گروهی از آموزگاران و معلمان مقطع ابت بدون در نظر گرفتن‎ ‎موقعیت ذهنی- روانی دانش آموزان و میزان استعداد ها و توانایی های آنان، مسائلی‎ ‎برای حل طرح می کنند که از عهده بیشتر شاگردان کلاس خارج است. در این گونه‎ ‎موارد، دانش آموزان احساس بی کفایتی و ناتوانی می کنند و نسبت به استعداد و عملکرد‎ ‎خود بدبین و وازده می شوند‎.

3ـ ‎محتوای کتاب های ریاضی:

در مواردی‎ ‎نیز محتوای کتاب و ترتیب درس های ریاضی به گونه ای است که یادگیری مفاهیم ریاضی،‎ ‎سخت جلوه می کند و موجب گیجی و سردرگمی دانش آموزان می شود.

در چنین مواردی اگر‎ ‎آموزگار هم کمی درایت و تلاش از خود به ج ندهد و آموزش را راحت تر نکند، موجب‏‎ ‎بیزاری دانش آموزان از درس ریاضی می شود، زیرا آنان احساس می کنند که چیزی نمی ‎فهمند‎.

4ـ ‎تجارب منفی:

نمره های پایین از درس ریاضی، پیش زمینه های‎ ‎ذهنی، آموزگاران جدی و سختگیر، روش های تدریس اشتباه، توجه ن به مراحل رشد ذهنی‎ ‎ک ن و آزمون های پیچیده پی د ی، همگی می توانند موجب بدبینی دانش آموزان نسبت‎ ‎به درس ریاضی شوند‎.

‎ب - شیوه های اشتباه آموزش ریاضی‎ ‎

1ـ تاکید بیش از اندازه بر به یادسپاری:

ریاضی درسی است که بیش‎ ‎از آن که به حفظ نیاز داشته باشد، به فهمیدن و درک نیاز دارد. درک قوانین‎ ‎و مفاهیم ریاضی موضوعی است که برای تدریس این درس باید در وهله نخست مدنظر باشد‎.

2ـ ‎تاکید بر سرعت در پاسخ گویی:

مساله حل و پاسخ دادن به‎ ‎سوالات درس ریاضی نیاز به درک مساله و پرسش آموزگار دارد. پس با فشار آوردن بر دانش‎ ‎آموزان که سریع پاسخ دهید، نمی توان مشکلی را حل کرد.

در این گونه موارد، دانش‎ ‎آموزی که قدری کندتر از دیگران عمل می کند، احساس بی کفایتی و ضعف می کند و از‎ ‎یادگیری و درک مساله عاجز می ماند.

در مواردی پیش می آید که آموزگاری از این که‎ ‎درسی را چند بار تکرار کند و دانش آموزان متوجه نشوند، دچار ناکامی و سرخوردگی می‎شود. اما اگر همین آموزگار روش خود را تغییر دهد و آهسته تر مفاهیم ریاضی را برای‎ ‎دانش آموزان جا بیندازد، به طور حتم نتیجه بهتری خواهد گرفت‎.

3- ‎یکنواختی و ابتکار نداشتن آموزگاران در شیوه تدریس:

اغلب دانش آموزان دوست دارند مساله‎ ‎ها و پرسش های متنوع و لذت بخش را پاسخ دهند. برای مثال، آموزگار می تواند برای به‎ ‎فکر واداشتن دانش آموزان، آنها را در شرایط عینی روزمره زندگی قرار دهد و انتظار‎ ‎داشته باشد که آن مساله را حل کنند. فروشگاهی خیالی با مجموعه ای از جنس ها با قیمت‎های مختلف و تجسم صحنه ید و فروش کالا برای ک ن ابت بسیار ملموس، عینی و‎ ‎قابل درک تر است تا مثالی دور از ذهن، که کودک هیچ تصوری درباره آن در ذهن ندارد‎. ‎

دانش آموزان ابت (به ویژه دخترها) نیاز به هرچه عینی تر مسائل دارند.

آنها‎ ‎به دلیل رشد ذهنی شان هنوز قادر به درک مسائل انتزاعی نـیسـتند، بـرای درک مسالـه و‎ ‎آسـان سازی آن باید از روش های ملموس استفاده کرد‎.

4ـ ‎نداشتن درک درست از کاربرد ریاضی در زندگی:

بدیهی است اگر دانش آموزان موارد استفاده از‎ ‎ریاضی را در زندگی روزمره بشناسند و به کار بندند، علاقه بیشتری نسبت به یادگیری‎ ‎این درس از خود نشان خواهند داد‎.

پ - عوامل فردی‎ ‎

1ـ کاهش اعتماد به نفس:

تسلط نداشتن بر انجام چهار عمل اصلی و‎ ‎اولیه ریاضی، درک مساله و راه حل آن موجب کاهش اعتماد به نفس دانش آموز در یادگیری‎ ‎درس ریاضی می شود و این چرخه ضعیف (ندانستن، بی علاقگی و بیزاری از درس ریاضی) موجب ‎دوری گزیدن از کلیه درس های مرتبط با ریاضی «هندسه، ترسیم، جبر، مثلثات و غیره) در‎ ‎آینده می شود‎.

2ـ ‎ا حساس ضعف و کمبود:

اغلب دانش آموزانی که به درس‎ ‎ریاضی علاقه ندارند، از اشتباه پای تخته سیاه می هراسند. آنها تصور می کنند‎ ‎اگر نتوانند پاسخ سوالی را درست جواب دهند، مورد تمس و خنده هم کلاسی هایشان قرار‎ ‎می گیرند.

در حالی که آموزگار وظیفه دارد با اتخاذ روش های گوناگون مانع بروز این‎ ‎گونه صحنه ها شود‏‎.

3ـ ‎تشویق دخترها به یادگیری ریاضی:

گروهی از‎ ‎والدین تصور می کنند که دخترهایشان نیازی به یادگیری عمیق ریاضی ندارند. همان قدر‎ ‎که بتوانند در این درس نمره قبولی بیاورند، کافی است. در حالی که امروزه تمامی رشته‎های درسی به نوعی با ریاضی، برنامه نویسی، حل مساله، تفکر انتزاعی و شیوه استدلال‎ ‎ سر و کار دارند.

پس بهتر است دخترها نیز همچون پسرها به یادگیری علم ریاضی‎ ‎تشویق شوند تا امکان دسترسی به رشته های گوناگون را داشته باشند‎.

‎اضطراب ریاضی ونقش آموزگاران‎ ‎

بدیهی است‎ ‎رفتارهای پنهان و آشکار (کلامی و غیرکلامی) آموزگار در بروز اضطراب دانش آموزان از‎ ‎درس ریاضی تاثیر زیادی دارد. زمانی که آموزگار ناخودآگاه اخم می کند یا با جملاتی‎ ‎توهین آمیز و ترشرویی موجب کاهش اعتماد به نفس شاگرد می شود، او را از دستی به‎ ‎جواب نهایی پرسش یا مساله بازمی دارد‏‎.

‎در مواردی نیز، اضطراب از‎ ‎آموزش صحیح درس ریاضی به دانش آموزان موجب ضعف شیوه های تدریس آموزگار می شود و‎ ‎ریشه های اضطراب را در دانش آموزان به وجود می آورد. گروهی از آموزگاران نیز تصور‎ ‎می کنند ریاضی مقطع ابت به قدری ساده است که تمامی دانش آموزان باید آن را‎ ‎بفهمند. در حالی که اگر با مراحل رشد ذهنی ک ن آشنا باشند، این انتظار بی مورد‎ ‎را از آنها نخواهند داشت. شناخت اعداد، عددنویسی، درک بزرگ تر و کوچک تر، فهم عمل‎ ‎جمع و تفریق و درک مفهوم ضرب و تقسیم نخستین گام های آموزش ریاضی است. در کنار آموزش‎ ‎این مفاهیم، آموزگار باید درک مساله، شیوه طرح مساله، قابل فهم بودن مساله، درک راه‎ ‎حل مساله و بیان شیوه حل مساله را نیز به دانش آموزان بیاموزد. هرچه مساله برای ‎دانش آموزان قابل فهم تر و ملموس تر باشد، یافتن راه حل مساله نیز برای آنان راحت‎‎تر خواهد بود. هرچه آموزگار از مثال ها، تمرین ها و را ارهای عینی تر استفاده کند،‎ ‎شاگردان ریاضی را شیرین تر، آسان تر و عملی تر خواهند یافت. آموزگاران باید به این‎ ‎نکته توجه داشته باشند که شاگردان ابت هنوز نمی دانند چطور باید ریاضی را یاد‎ ‎بگیرند.

به آنها یاد می دهند که عملیات جمع و تفریق را حفظ کنند، در حالی که هنوز‎ ‎مفاهیم زیربنایی (استدلال ) را نیاموخته اند. آنها برای هرچه آسان تر ‎ ‎آموزش ریاضی به دانش آموزان باید سعی کنند شیوه ها و روش های تدریس را متناسب با‎ ‎نیازهای دانش آموزان کلاس خود تغییر دهند. آنها باید ابتدا:

1ـ نسبت‎ ‎به ریاضی نگرش و دیدی مثبت و سازنده در خود و شاگردانشان ایجاد کنند. آموزگار باید‎ ‎بپذیرد که وظیفه خطیر آموزش امری ساده و راحت نیست. ک نی که تا چند سال پیش هیچ‎ ‎انتظاری از آنها نمی رفت، به تـــدریج گام در مسیر یادگیری و آموزش گذاشته اند.

پیشرفت‎ ‎آنها مرحله به مرحله است. آنها ابتدا مفاهیم اولیه را باید یاد بگیرند. درک مساله‎ ‎ریاضی نیاز به تفکر دارد. اگر دانش آموزی در یکی از این مراحل دچار ضعف و کاستی‎ ‎باشد، گام های بعدی را با دردسر پشت سر خواهد گذاشت.

چه بسا آنچه را که در طول سال‎‎های ابت خوب نیاموخته است، تا سال های جوانی و بزرگسالی نیز نتواند خوب بفهمد‎.‎

در نظر داشته باشید، باورهای آموزگاران درباره درس ریاضی تاثیر شگرفی بر عقاید دانش‎ ‎آموزان می گذارد. اگر معلمی از تدریس ریاضی احساس فشار و ناراحتی کند، موجب انتقال‎ ‎این احساس به دانش آموزانش می شود. اگر هدف آموزگار کاهش استرس دانش آموزان است،‎ ‎نباید بگوید سریع جواب بده./ خیلی آسان است./ ریاضی خیلی مهم است./ مسائل را به‎ ‎تنهایی حل کن. / نه، اشتباه کردی‎.

‎در عوض باید‎ ‎بگوید:‎

اگر عجله کنی، حتماً اشتباه می کنی./ اگر سعی کنی تمامی ‎مساله را ذهنی حل کنی، ممکن است اشتباه کنی./سعی کن گام به گام مساله را حل کنی‎.‎

این کار باعث می شود که مساله را خوب بفهمی و راه حل های آن را درست حدس بزنی./ ‎زمانی که مساله را نوشتی، یک بار آن را توضیح بده‎.

‎آموزگاران باید‎ ‎بپذیرند‎:

‎الف- دانش آموزان با یکدیگر تفاوت دارند‎.

‎ب- هر دانش آموزی شیوه واحدی برای فکر دارد. حل یک مساله ممکن است‎ ‎روش های مختلفی داشته باشد. پس بهتر است به هر دانش آموزی اجازه دهند که با شیوه‎ ‎خودش مساله را حل کند‎.

‎ج- هیچ گاه دانش آموزان را با یکدیگر مقایسه‎ ‎نکنند‎.‎

2- دانش آموزان را با درس توجیه کند. آموزگار ابت باید‎ ‎سعی کند فلسفه ساده ای از ریاضی را برای دانش آموزانش توضیح دهد. گفت وگو و واضح‎ ‎سازی عملیات ریاضی، امکان پرس وجو های کلاسی، اشکال گیری، ارائه تمرین های ساده به‎ ‎پیچیده، گوشزد قوانین ریاضی به دانش آموزان از جمله نکاتی است که معلم درس‏‎ ‎ریاضی باید به آنها توجه داشته باشد‎.

3ـ ‎انجام آزمون های کوتاه و‎ ‎متنوع می تواند از اضطراب ریاضی دانش آموزان بکاهد. تست های ساده ریاضی، حل مسائل‎ ‎آسان ریاضی، موفقیت های پی د ی در آزمون های ریاضی و پیشرفت گام به گام در درس‏‎ ‎ریاضی موجب تقویت اعتماد به نفس دانش آموزان در یادگیری علم ریاضی می شود. پرسش های‎ ‎ساده ای که آموزگار مطمئن است دانش آموزان پاسخ های آنها را می دانند، آزمون های‎ ‎هفتگی که از بین درس های هفته انتخاب شده است و تمرین های مکرری که صرفاً برای‎ ‎یادآوری درس های قبلی آورده می شود، نیز موجب حضور ذهن دانش آموزان در کلاس می شود‎.

4- ‎مثـبت نـگـری را بـه دانــش آموزان بیاموزید

با پایان هر سال تحصیلی‎ ‎دانش آموزان یک سری تجارب و خاطرات خوشایند و ناخوشایند را با خود به سال تحصیلی‎ ‎جدید می آورند.

آموزگار درس ریاضی باید سعی کند تجارب منفی و ناخوشایندی را که‎ ‎گروهی از دانش آموزان در خصوص درس ریاضی در ذهن دارند، فراموش کند و زمینه ای مثبت‎ ‎به آنها بدهد.

کاهش اضطراب ریاضی از طریق رفع اشکال و بازگشت به مفاهیم اولیه، به‎ ‎کار بستن شیوه های جدید آموزش، ایجاد فضایی شاد و پرانرژی، پذیرش اشتباه و خطای‎ ‎شاگردان، تشویق به پرسش های کلاسی و درک اشکالات دانش آموزان از جمله نکاتی است که‎ ‎آموزگاران برای کاهش اضطراب ریاضی در میان شاگردانشان می توانند به کار بندند.

احساس‎ ‎خج و شرمساری، احساس مشترکی است که اغلب دانش آموزانی که نمی توانند پاسخ های‎ ‎صحیح مسائل ریاضی را بنویسند، بدان دچار می شوند.

آموزگاران باید آگاه باشند فرصتی‎ ‎که برای حل مساله به دانش آموزان می دهند، متناسب با سختی و پیچیدگی مساله باشد‎.‎

آموزگارانی که انتظار دارند دانش آموزان همواره جواب صحیح را به دست آورند، آنها را‎ ‎دچار اضطراب و نگرانی می کنند و موجب شرمساری آنها جلوی دوستان و هم کلاسی هایشان‎ ‎می شوند.

همین امر موجب می شود که این گروه از دانش آموزان از مطرح پرسش های‎ ‎خود سر کلاس اجتناب ورزند‎.

5ـ ‎با خوش رویی و روحیه ای شاد تدریس‎ ‎ریاضی را آغاز کنید. آموزگارانی که عصبانی، خسته و پرخاشگرند و با کج خلقی به دانش ‎آموزان درس می دهند، جوی منفی و ناخوشایند در کلاس حاکم می کنند کـه موجـب تـرس و‎ ‎دلـهــره دانـش آموزان میشود