... تبریز بدست قوای روس ۱۲۹۰خورشیدی

در ۲۸ آذرماه سال ۱۲۹۰ تبریز بدست قوای روس ... گردید و تا زمان جنگ جهانی اول ادامه یافت. این ... نقطه عطف و محصول نهائی دخ ... های ... روس و انگلیس در امور داخلی کشور ایران بود. بهانه روس ها برای تهاجم استخدام مستشار امریکایی بنام مورگان شوستر برای اصلاح امور اقتصادی و مالیاتی ... ت مشروطه ایران بود. روس ها در حین تهاجم و در دوران ... دست به ... ... خواهان و کشتار مردم تبریز زدند. آمار دقیق کشته شدگان مردم تبریز بطور دقیق معلوم نیست با این حال گزارش ها مختلف تعداد کشته شدگان تبریزی را تا حدود ۱۲۰۰ نفر تخمین زده اند. در سال ۱۳۲۹ قمری در حالی که کمتر از چهار سال از پیروزی انقلاب مشروطه ایران گذشته بود شرایط بحرانی و هرج ومرج بر ارکان کشور حاکم بود، نایب السلطنه در خارج از ایران، ک ... نه ... ت متز ... ل، و رقابت احزاب اعتدالی و دموکرات به حداکثر رسیده بود. از طرف دیگر رقابت های آشکار و پنهان ... ت های روس و انگلیس در امور ایران این کشور را فلج نموده بود. محمد علی شاه که در تبعید بسر میبرد به کمک های مالی و تدارکاتی ... ت روس، در پشت مرز های شمالی ایران در پی تجمیع نیرو از قبائل ترکمن و آذربایجانی بود. در این بین روس ها استخدام مورگان شوستر در خدمت وزارت مالیه ایران را بهانه قرار داده و اولتیماتومی با سه درخواست ازجمله ا ... اج شوستر از ایران به ... ت ایران ارائه دادند. مجلس ایران از پذیرش اولتیماتوم روس ها سر باز زد. در پی تهدید روس ها ... ت ایران برای جلو ... ری از ... روس ها مجلس را منحل کرده و شرایط اولتیماتوم را پذیرفت، با این حال روس ها لشکرکشی خود را به مناطق شمالی ایران از جمله تبریز آغاز ... د. ... روس ها از روز های ۲۸ و ۲۹ آذر ۱۲۹۰ (برابر با ۲۰ و ۲۱ دسامبر ۱۹۱۱) در سه شهر تبریز، رشت و انزلی شروع شد. اقدامات روس ها در تبریز از دو شهر دیگر شدیدتر بود. در روز اول ... روس، مردم تبریز به دفاع از شهر پرداختند و در مقابل م ... ین جن ... دند با این حال با نبود تجربه نظامی و نبود ... ی واحد تلفات زیادی بر تبریزیان وارد آمد. در روز بعد جنگ از سر گرفته شد ولی در غروب آنروز دو طرف با آتش بس موافقت ... د، تا این زمان با وجود تلفات هنوز موقعیت دفاعی تبریزیان خوب بود و آن ها توانسته بودند شهر را حفظ نمایند. در این زمان ارتباط خطوط تلگراف تبریز با سایر نقاط توسط روس ها قطع شده بود. با نبود ارتباط تلگراف مبارزین تبریزی هنگام قبول آتش بس از دسیسه ... روس ها برای تجدید قوا با استقاده از فضای آتش بس بی خبر بودند. کنسول انگلیس در تبریز، شیپلی، می نویسد «در اینموقع پنج هزار نیروی کمکی از جلفا عازم تبریز گردید و به فرمانروای کل قفقاز دستور داده شده است تا به فرماندهان نظامی اجازه دهد با نظر کنسول های روسیه، اهالی را به شدید ترین وجه تنبیه کنند.»
علاوه بر بمباران چند روزه شهر، کشتار روس ها از روز دهم محرم (اول ژانویه) و با دست ... ری و ... میرزاعلی ثقةال ... تبریزی و شیخ سلیم شدت گرفت. خونریزی ها و فجایع با ورود صمد شجاع ال ... ه به تبریز ابعاد گسترده تری یافت. بسیاری از مردم تبریز بی نام ونشان توسط سالدات های (سربازان) روسی کشته شدند، تعداد کشته های مشخص شده بیش از ۱۲۰۰ نفر بود. روس ها همچنین دست به ... گسترده ف ... ان مشهور تبریز زدند. آن ها در روز روز عاشورا چوبه های داری که به رنگ پرچم امپراتوری روس تزیین شده بود ب ... ا نمودند و ... ها را آغاز نمودند. از جمله ... یان این روز روس ها دو پسر علی مسیو بودند. این دو برادر که هنوز به سن بیست سال ... نرسیده بودند هنگامی که به پای چوبه دار آورده شدند٬ طن ... را که به گردنشان می انداختند بوسیدند و به ترکی آذربایجانی فریاد زدند «زنده باد ایران! زنده باد مشروطه!». این دو شخصاً مرتکب گناهی نشده بودند و چون برادر بزرگشان جز ف ... انی بود که در برابر روس ها مقاومت کرده و از دست ... ری وی ناتوان شده بودند٬ روس ها خواستند حس انتقام خود را با به دار آویختن این دو برادر اقناع کنند.

اسامی ... شدگان مشهور
توسط روس ها ثقةال ... تبریزی - شیخ سلیم - حاج علی دوافروش - احمد سهیلی - میرزاعلی ویجویه-حاجی قفقازی - پطروس ملیک آندریاسیان و سیزده نفر از یارانش- ضیاءالعلماء - میرزا حاج آقا رضازاده - صادق الملک - دو پسر علی مسیو - برادرزاده ستارخان - سه نفر گرجی - و هیجده نفر دیگر
توسط صمدخان یوسف حکم آبادی - آقابالاخان - مشهدی عباس قند فروش - ملا رحیم سلماسی - نایب محمد نجار - حاج صمد خیاط

سقوط تبریز سرآغازی بر تضعیف ... خواهی و مشروطیت خواهی در ایران بود. پس از سقوط تبریز بدست روس ها٬ با اصرار سفیر روس و تایید سفیر انگلیس٬ صمدخان از دشمنان سرسخت مشروطه در آذربایجان از طرف ... ت ایران بعنوان والی تبریز منصوب شد. او بسرعت تمام آثار و افکار ... خواهی را در منطقه نابود کرد.

باً تمام ۲۵ باب مدرسه ابتدائی و متوسطه که بیش از سه هزار محصل داشتند همه متروک و فعالیت آنها متوقف شد. از جمله مدرسه سعادت ت ... یب و با خاک ی ... ان شد. صمد خان به تحریک روس ها، محترمین، تجار٬ و اصناف را جمع کرده مجبور به امضاء نامه ای کرد که آن ها خواستار بازگشت محمدعلی شاه هستند.
روس ها تا اواسط جنگ جهانی اول تا زمان هجوم قوای عثمانی در تبریز باقی ماندند. در جنگ جهانی اول تبریز به تکرار بین طرفین در ... ر دست به دست شد. روس ها برج و باروهای ارک تبریز را نیز به توپ بستند. همچنین زمانی که ارک به تصرف روس ها درآمد در اثر بی توجهی آن ها هنگام انتقال گلوله ها توپ ارک دچار حریق شد و خساراتی بر آن وارد شد.