کمک های اولیه روانشناختی جایگزینی برای گزارشگری روانشناختی است. پژوهش های مختلف نیز نشان داده اند کمک های اولیه روانشناختی باید به جای گزارشگری روانشناختی در اختیار افرادی که به تازگی با حادثه ای آسیب زا مواجه شده و پریشانی زیادی دارند، قرار گیرد. مداخلات روانشناختی و کمک های اولیه روانشناختی نیز بخش مهمی از تد ر مدیریتی پس از حادثه است، بنابراین وم آموزش این علم نوپدید درباره چگونگی مداخله افراد حامی بلافاصله بعد از حوادث استرس زا، تایید و توصیه می شود. اما نکته مهمی که در این زمینه وجود دارد بومی سازی پروتکل های بین المللی برای کمک های اولیه روانشناختی، متناسب با فرهنگ کشورمان است.
شاید شما به عنوان عضو شاغل یا داوطلب برای کمک به فاجعه ای بزرگ در سازمان های مردم نهاد ثبت نام کرده اید، یا خودتان در صحنه تصادفی بوده اید که در آن مردم آسیب دیده اند. ممکن است شما معلم یا کارمند بخش سلامت جامعه ای باشید که به تازگی شاهد مرگ عزیزانشان براثر سیلاب ها و ز له ها بوده اند. کمک های اولیه روانشناختی، مهارتی است که به وسیله آن می توانید به قربانیان بلایا و حوادث شدید، برای کنارآمدن با پریشانی حاصل از واقعه کمک کنید، این مهارت همچنین اطلاعاتی را برای چگونگی برخورد با وضعیت جدید که برای خودتان و دیگران ایمن است، فراهم می کند. جامعه هدف کمک های اولیه روانشناختی، هم ک ن و هم افراد بالغ است.

  • کمک های اولیه روانشناختی دربرگیرنده موارد زیر است:
  • مراقبت و حمایت طوری که ایجاد مزاحمت نکند
  • ارزی نیازها و نگرانی ها
  • کمک به افراد در تامین نیازهای اولیه خود (مانند غذا، آب و اطلاعات)
  • گوش دادن به افراد آسیب دیده بدون اجبار آنها برای صحبت
  • تسلی دادن به بازماندگان و ایجاد آرامش در این افراد
  • کمک به افراد در دریافت اطلاعات، خدمات و حمایت های اجتماعی
  • حمایت از افراد در مقابل آسیب بیشتر


چگونه کمک های اولیه روانشناختی ارائه دهیم؟
1- برقراری ارتباط خوب با افراد آسیب دیده
افرادی که در شرایط بحران به سر می برند، افرادی هستند که دچار اضطراب و سردرگمی اند. بعضی از این افراد خود را به خاطر مسائل پیش آمده سرزنش می کنند. آرام بودن و نشان دادن اینکه این افراد را می فهمید (با گوش دادن همدلانه) می توان برای آنها محیط امنی را به وجود آورد که احساس کنند توسط شما فهمیده می شوند و مورد احترام هستند.
در مکان آرام و بدون مزاحمت صحبت کنید. به خاطر داشته باشید شما زیاد صحبت نکنید و از ایجاد سکوت نگران نباشید. اجازه دهید فرد این فضا را داشته باشد که دوباره شروع به صحبت کند. فرد را مجبور به صحبت کنید و به زبان کلام و زبان بدن خود آگاه باشید و تماس چشمی، موقعیت بدنی و نوع نشستنتان در فرهنگ فرد پذیرفته شده باشد. به فرد خاطرنشان کنید رازداری را برای او حفظ خواهید کرد و اگر این امکان برای شما وجود ندارد، فرد را در جریان بگذارید. از واژه های تخصصی استفاده کنید و فکر نکنید شما باید مشکل فرد آسیب دیده را برای آنها حل کنید. از واژه های منفی مانند «دیوانه» و یا «احمق» استفاده نکنید. نقاط قوت فرد را شناسایی و کمک کنید که دریابد چگونه در گذشته توانسته بر مشکلات خود فائق شود. می توانید تاسف خود را از اتفاقی که افتاده، به فرد آسیب دیده نشان دهید. مانند «از اینکه می بینم که شما خانه و لوازم زندگی تان را از دست داده اید بسیار متاسفم».
2- برای کمک آماده باشید
درباره شرایط بحران شامل زمان و مکان رخداد بحران، تعداد افراد درگیر و غیره اطلاعات بگیرید، درباره خدمات رفاهی و حمایتی مانند خدمات درمانی اورژانس، غذا، آب و پناهگاه اطلاعات بگیرید، درباره نکات مربوط به سلامتی و امنیت اطلاعات بگیرید مثلاً آیا شرایط بحران تمام شده و یا ادامه دارد مانند پس لرزه های ز له و یا منطقه امنیت دارد یا توسط اوباش احاطه شده و یا خطر جانی دیگری وجود دارد. این مرحله به شما کمک می کند ارزی کنید آیا می توانید وارد منطقه بحران شوید و سلامت گروه را تامین نمایید یا خیر.
3- انجام اصول کمک های اولیه روانشناختی
افراد ممکن است به شرایط بحران ع العمل های متفاوتی نشان دهند (گریه ، اضطراب و ترس، بی خو ، بی قراری، جبهه گرفتن، احساس گناه، پاسخ ندادن و...) بعضی افراد ممکن است تاحدی تحت تاثیر قرارگرفته باشند و بعضی ممکن است تحت تاثیر قرارنگرفته باشند.درباره نیازهای افراد و نگرانی های افراد سوال کنید و ببینید در این لحظه انجام چه کاری برای آنها در درجه اول اولویت قرار دارد به افراد آسیب دیده گوش کرده و کمک کنید احساس آرامش کنند: فرد آسیب دیده را به صحبت مجبور نکنید. اگر آنها تمایل دارند در خصوص اتفاقی که افتاده صحبت کنند به آنها گوش کرده و کمک کنید که احساس کنند که تنها نیستند. کمک کنید افراد به نیازهای خود و منابع موجود دسترسی پیدا کنند. این نیازها شامل غذا، آب، س ناه و در صورت جراحت، خدمات درمانی و دارویی مورد نیازشان است. به آنان کمک کنید که با مشکل خود روبه رو شوند و به آنان اطلاعات لازم در خصوص حادثه ای که اتفاق افتاده، وضعیت عزیزانشان و خدمات قابل دسترسی بدهید و تا جای ممکن آنان را به اعضای خانواده و یا حمایت های اجتماعی دیگر وصل کنید.
افراد آسیب دیده معمولا حال خوبی ندارند و در نگرانی به سر می برند. به آنها کمک کنید متوجه نیازهای مهم خود شوند و اینکه چگونه آنها را تامین کنند. از آنها بخواهید فکر کنند به چه چیزهایی اکنون نیاز دارند و چه نیازهایی را بعدا باید برآورده کنند. توانایی مدیریت یک سری از مسائل به فرد، احساس کنترل بر امور خود را می دهد و توانایی آنها را در مواجهه با مشکلات بیشتر می کند. به آنها کمک کنید تا گروه حمایتی خود شامل دوستان و یا اعضای خانواده را در شرایط فعلی شناسایی کنند. به آنها پیشنهاد قابل اجرا در خصوص تامین نیازهایشان بدهید. از فرد بپرسید قبلا در شرایط سخت به چه صورتی عمل کرده است و توانایی آنها در برخورد با شرایط کنونی را تایید کنید. از فرد بخواهید انجام چه کاری در شرایط فعلی به او کمک خواهد کرد که احساس بهتری پیدا کند.
4- پایان کمک رسانی
شما می توانید با توجه به شرایط موجود، نقش خود و موقعیتی که در آن هستید، هر زمانی که بخواهید به کمک خود خاتمه دهید. زمانی که می خواهید آنان را ترک کنید در صورت امکان و دسترسی برایشان توضیح دهید که کمک های لازم را از کجا می توانند دریافت کنند. آنگاه شما می توانید به یک روش مثبت و آرزوی سلامتی آنان را ترک کنید.
نکته مهم پایانی این است که در ارائه هرگونه کمک روانشناختی دو اصل رازداری و مراقبت از خود را به یاد داشته باشید.

منبع:

who, war trauma foundation and world vision international (2011). psychological first aid guide for field workers. isbn: 978 92 4 154820 5

این مطلب رو سال 1393 در رو مه اعتماد چاپ .

مینا نظری کمال، نایب رییس کمیته مداخله در بحران ، انجمن روانشناسی ایران